Manga Temizleme (Clean) ve Redraw: Adım Adım Rehber

Manga temizlemek, ham sayfadaki orijinal yazıyı çizime zarar vermeden silmek demektir. İşin yüzde sekseni balon içini beyaza boyamaktır ve birkaç dakikada öğrenilir. Bir temizlikçiyi iyi yapan kalan yüzde yirmidir: tram (screentone), degrade ve çizimin üstüne binmiş yazıyı, sayfayı büyüttüğünde bile fark edilmeyecek şekilde kaldırabilmek. Bu rehber ikisini de sırasıyla anlatıyor.

Terimlere yabancıysan önce cleaning nedir ve redraw nedir sayfalarına göz atabilirsin. Çeviri ekiplerinde temizlik ile dizgi çoğu zaman tek kişide birleşir ve buna kısaca "edit" denir; burada yalnızca temizlik tarafı var.

Başlamadan önce: araç ve dosya düzeni

Hangi programı kullandığın ikinci planda. Photoshop, GIMP, Krita, Clip Studio Paint ve tarayıcıda çalışan Photopea'nın hepsinde bu iş için gereken üç şey var: katman, seçim araçları ve bir tür iyileştirme/klonlama fırçası. Araç adları değişir, mantık aynıdır.

İşe dosya düzeniyle başla:

1. Ham sayfayı kopyala, asla üzerine kaydetme. Orijinali ayrı bir klasörde tut. Temizlikte geri dönüp "burada aslında ne vardı" diye bakman gerekecek.
2. Ham katmanı kilitle. Her şeyi onun üstündeki katmanlarda yap.
3. Çözünürlüğe dokunma. Ham sayfa hangi boyuttaysa onda çalış. Ekip ortak bir genişlik belirlemişse, ölçeklemeyi temizlikten önce tek seferde yap; temizlik bittikten sonra ölçeklersen tramlar dalgalanır (moiré) ve düzelttiğin kenarlar bulanıklaşır.
4. Ekranda %100 ve %200'de kontrol et. Uzaktan temiz görünen sayfa yakında gri lekelerle doludur.

Önerilen katman düzeni

Aşağıdan yukarıya:

Katman	İçerik
Ham (kilitli)	Orijinal sayfa, dokunulmaz
Seviye / düzeltme	Varsa kâğıt grisi düzeltmesi
Balon temizliği	Balon içlerine düz renk dolgu
Clean	Balon dışı yazılar, tram ve degrade üstü temizlik
Redraw	Yazının altında kalan çizimin yeniden çizildiği yer
Notlar (gizli)	Dizgiciye yönelik işaretler

Bu ayrımın bir faydası var: bir balonu yanlış temizlediğinde ya da redraw beğenilmediğinde sadece o katmanla uğraşırsın. Hepsini tek katmanda yapan temizlikçi, küçük bir düzeltme için sayfanın tamamını yeniden açmak zorunda kalır.

Siyah-beyaz manga hamında seviye ayarı

Taranmış siyah-beyaz sayfalarda kâğıt çoğu zaman tam beyaz değildir, siyahlar da tam siyah değildir. Ekiplerin "level atmak" dediği şey, Seviyeler (Levels) ile beyaz noktayı ve siyah noktayı çekip sayfayı netleştirmektir.

Dikkat etmen gereken tek şey tramdır. Seviyeyi aşırı sert ayarlarsan açık tramlar beyaza karışıp kaybolur, koyu tramlar siyah bloğa döner. Ayarı her zaman tramlı bir bölgeye %100 yakınlaştırarak yap. Dijital olarak üretilmiş temiz hamlarda ve renkli webtoonlarda seviye ayarı genelde gerekmez; gereksiz yere yapma.

Adım 1: Balon içi temizlik

En sık yaptığın iş bu olacak. Düz beyaz bir balon için:

1. Balon temizliği katmanını seç.
2. Kement (lasso) aracıyla balonun iç kenarını takip ederek yazının etrafını çevir. Balonun siyah çerçevesini seçimin dışında bırak.
3. Seçimi beyazla doldur.
4. Çerçeveye değen harf varsa o kısmı küçük, sert kenarlı bir fırçayla elle temizle.

Sihirli değnek de kullanılabilir ama yazı balonun içinde "delik" bıraktığı için tek tıkla iş bitmez; sonuçta yine kementle tamamlarsın. Çoğu temizlikçi kementi daha hızlı bulur.

Beyaz olmayan balonlar

• Düz renkli balon (gri, renkli): Rengi damlalıkla balonun içinden, yazıdan uzak bir noktadan al. Renkli hamlarda balonun rengi kenara doğru hafifçe değişebilir; iki farklı noktadan örnek alıp karşılaştır.
• Degrade balon: Düz dolgu kenarda bir basamak oluşturur. Ya degrade aracıyla balondaki degradeyi yeniden kur ya da aşağıdaki iyileştirme yöntemlerini kullan.
• Dokulu veya tramlı balon: Tram bölümüne bak; düz dolgu burada hiç çalışmaz.

Balon çerçevesini koru

Yazının çerçeveye değdiği yerlerde çerçeveyi silip beyazla düzeltirsen balonun kenarı içeri çöker. Çerçevenin kalınlığı bozulduysa redraw katmanında aynı kalınlıkta, aynı renkte bir fırçayla kenarı tamamla. Okuyucu balon kenarındaki bir tırtığı yazıdaki bir hatadan daha hızlı fark eder.

Adım 2: Balon dışındaki yazı

Anlatım kutuları, panel aralarına yazılmış küçük notlar ve doğrudan çizimin üstüne binmiş yazılar bu gruptadır. Burada yazıyı silmek yetmez; yazının altında ne olması gerektiğini de üretmen gerekir.

Kaba kural:

• Arka plan düz renkse: Rengi örnekle, yazıyı boya. Bitti.
• Arka plan tekrar eden bir dokuysa (duvar, gökyüzü, tram): Klonlama ya da iyileştirme fırçası.
• Arka plan çizimse (yüz, el, nesne): Redraw. Klonlama burada genelde sahte görünür.

Adım 3: Klonlama, iyileştirme ve içeriğe duyarlı dolgu

Bu üç aracın mantığını bilirsen hangi programda olduğunun önemi kalmaz.

Klonlama (clone stamp): Bir noktadan piksel kopyalayıp başka bir noktaya boyar. Kaynağı sen seçersin, sonuç birebir kopyadır. Tekrar eden doku ve tram için en güvenilir araçtır, çünkü ne kopyaladığını tam olarak bilirsin.

İyileştirme fırçası (healing): Kopyaladığı dokuyu hedef bölgenin ışığına ve rengine uyarlar. Fotoğraf benzeri renkli sahnelerde, yumuşak gölgelerde iyi çalışır. Siyah-beyaz çizgide ise kenarları bulanıklaştırabilir; keskin çizginin yanında kullanırken dikkatli ol.

İçeriğe duyarlı dolgu (content-aware fill): Seçili alanı çevresine bakarak kendisi doldurur. Geniş, düzensiz arka planlarda (bulut, çimen, bulanık arka plan) dakikalar kazandırır. Çizgisel alanlarda ise saçma çizgiler uydurabilir. Sonucu her zaman %200'de kontrol et ve gerekirse klonla rötuşla.

Pratik sıra: önce içeriğe duyarlı dolguyu dene, olmadıysa klonla, o da olmadıysa çiz.

Adım 4: Tram (screentone) üstünde temizlik

Siyah-beyaz mangada en çok zaman alan iş budur ve acemi temizliği en çok ele veren yer de burasıdır. Tram, düzenli aralıklarla dizilmiş noktalardan oluşur. Yazının üstünü gri bir renkle boyarsan, uzaktan doğru görünse bile yakından bakınca noktaların yerinde düz bir leke kalır.

Doğru yaklaşım:

1. Aynı tramdan kaynak al. Yazının hemen yanındaki, aynı yoğunluktaki tramı klonlama kaynağı olarak seç.
2. Nokta ızgarasını hizala. Klonlarken kaynağı hedefle aynı hizada tut; noktaların sırası kayarsa birleşim yerinde bir çizgi belirir. Kaynağı yatay ya da dikey olarak tam bir nokta aralığı kadar kaydırmak genelde temiz sonuç verir.
3. Geniş alanlar için desen oluştur. Yazı büyük bir tram alanını kaplıyorsa, temiz bir tram parçasını desen olarak tanımlayıp alanı onunla doldurmak klonlamaktan daha hızlı ve daha tutarlıdır. Deseni sayfadaki tramla hizaladığından emin ol.
4. Degrade tramlara dikkat. Bazı tramlar bir yönde koyulaşır. Burada kaynağı hedefle aynı "yükseklikten" almazsan yoğunluk sıçraması oluşur.

Tramlı bir sayfayı temizledikten sonra ölçeklendirme yapacaksan, son çıktıyı bir kez küçültülmüş hâliyle kontrol et. Moiré sorunu çoğu zaman temizlikten değil, sonradan yapılan boyut değişikliğinden çıkar.

Adım 5: Renkli webtoonda degrade üstünde temizlik

Webtoonlarda yazı sık sık yumuşak degradeli bir gökyüzünün, bulanık bir arka planın ya da ışık efektinin üstüne gelir.

• Yumuşak degrade: Yazıyı seç, seçimi birkaç piksel genişlet, içeriğe duyarlı dolgu uygula. Sonra geniş, yumuşak kenarlı bir iyileştirme fırçasıyla geçişi düzelt.
• Bantlaşma: Degrade üstüne düz renk boyarsan basamaklar oluşur. Bunu düzeltmek için degrade aracıyla aynı geçişi yeniden kur ya da çok hafif bir gürültü ekleyerek bantlaşmayı kır.
• Işık ve parıltı efektleri: Yazının arkasında parlama varsa önce parlamayı ayrı bir katmanda yeniden oluşturmak (yumuşak fırça, uygun karışım modu) çoğu zaman klonlamaktan daha temiz sonuç verir.

Uzun şerit hâlinde gelen webtoonlarda balon bazen iki parçanın sınırından kesilir. Temizliğe başlamadan parçaları birleştirmek bu sorunu ortadan kaldırır; ayrıntısı webtoon birleştirme ve bölme rehberinde.

Adım 6: Redraw

Redraw, yazının altında kalmış çizimi yeniden çizmektir: bir saç teli, bir kolun kenarı, bir binanın penceresi. Temizliğin "sanat" kısmıdır ve her ekip her sayfada yapmaz.

Başlarken işe yarayan birkaç kural:

• Önce çizginin yönünü bul. Yazının iki yanından giren çizgiler nerede birleşiyor? Kılavuz olarak ince bir çizgiyle eğriyi önce kabaca çiz.
• Çizgi kalınlığını örnekle. Sayfadaki çizgilerin kalınlığı uca doğru incelir. Basınç duyarlı tablet yoksa, kalem aracıyla yol çizip konturlamak daha tutarlı sonuç verir.
• Az çiz. Redraw'da eksik bırakılan bir detay, yanlış uydurulmuş bir detaydan iyidir. Okuyucu bir yüzde fazladan bir çizgiyi hemen fark eder.
• Gerekmiyorsa yapma. Yazının üstüne dizgici tekrar metin yerleştirecekse (SFX çevirisi gibi), altı tamamen redraw edilmek zorunda değildir. Bunu dizgiciyle önceden konuş.

SFX: silmek mi, bırakmak mı?

Ses efektleri çizimle iç içe olduğu için en pahalı redraw işidir. Ekiplerin üç yaygın tercihi var:

1. Orijinal SFX'i bırakıp yanına küçük bir çeviri koymak.
2. SFX'i silip yerine Türkçe SFX dizmek (tam redraw gerekir).
3. Sadece büyük ve önemli SFX'leri silmek.

Hangisini seçeceğine seri başında karar verin ve bölümden bölüme değiştirmeyin. Karar temizlikçinin değil ekibin kararıdır, ama işin büyük kısmı temizlikçiye düşer.

Adım 7: Kaydetme ve dizgiciye teslim

Temizlik bittiğinde iş daha bitmemiştir; dizgicinin rahat çalışabileceği bir şey teslim etmen gerekir.

1. Katmanlı dosyayı sakla. PSD (veya kullandığın programın katmanlı biçimi) ve gerekiyorsa düzleştirilmiş bir PNG ver. Ekip hangisini istiyorsa onu, ama katmanlı hâli de bir yerde dursun.
2. Kayıplı biçimde kaydetme. Temizlenmiş sayfayı JPG olarak kaydedip başkasının yeniden JPG olarak kaydetmesi, her turda yeni sıkıştırma izleri ekler. Ara dosyalar PNG ya da katmanlı biçimde dolaşmalı.
3. Dosya adlarını koru. Ham dosyanın adı ve sırası neyse temiz dosya da öyle olsun. 01, 02, 03 şeklinde sıfırla doldurulmuş adlar sıralama karışıklığını önler.
4. Not bırak. Redraw yapmadığın, SFX'ini bıraktığın ya da emin olamadığın yerleri kısa bir listeyle bildir: "s. 7 üst panel: SFX bırakıldı; s. 12: yüzün üstündeki yazı redraw edilmedi, dizgi üstüne gelecek."
5. Ham sayfayı gizli katman olarak bırak. Dizgici orijinal yazının nerede durduğunu görmek isteyebilir; bu özellikle balon sırası belirsiz sayfalarda işe yarar.

Sık yapılan hatalar

• Ham katmanın üstüne çalışmak. Geri dönüş yolu kalmaz; ilk hatada sayfa baştan yapılır.
• Tramı gri boyayla kapatmak. %100'de ilk bakışta fark edilir.
• Balon çerçevesini silmek. Kenarı içeri çökmüş balonlar sayfayı özensiz gösterir.
• Küçük yazıları atlamak. Panel aralarındaki minik yazılar, imza ve sayfa numaraları çoğu zaman gözden kaçar. Ekip neyi sileceğini belirlemediyse sor.
• Temizlikten sonra ölçeklemek. Moiré ve bulanık kenarların en yaygın sebebi.
• Her şeyi tek katmanda yapmak. Düzeltme maliyetini katlar.
• Gereksiz redraw. Dizgi metninin altında kalacak bir bölgeyi saatlerce çizmek.
• Sadece küçültülmüş görünümde kontrol etmek. Gri artıklar ancak yakınlaştırınca görünür.

Yeni temizlikçi için alıştırma planı

Hızlanmanın tek yolu bilinçli tekrar. İlk haftan için şu sırayı izle:

1. Gün 1–2: Yalnızca düz beyaz balonları olan beş sayfa. Hedef: çerçeveye dokunmadan, gri artık bırakmadan temizlemek. Süreni tut.
2. Gün 3–4: Balon dışı yazısı olan, düz ve basit dokulu arka planlı sayfalar. Klonlama ve iyileştirme fırçasını karşılaştır.
3. Gün 5–6: Tramlı sayfalar. Bir sayfayı temizledikten sonra ham ve temiz katmanı %200'de açıp kapatarak farkı ara.
4. Gün 7: Tek bir küçük redraw: yazının altında kalmış bir saç ya da kıyafet kenarı.

Her alıştırmadan sonra deneyimli birinden "ham ve temizi üst üste açıp kapatarak" bakmasını iste. Yazılı bir eleştiriden daha çok şey öğretir.

Teslim öncesi kontrol listesi

• Ham katman dokunulmamış ve kilitli
• Tüm balon içleri temiz, çerçeveler sağlam
• Balon dışı yazılar ekip kararına göre silinmiş
• Tram ve degrade bölgeleri %200'de kontrol edildi
• Ölçek değişikliği yapılmadı (ya da temizlikten önce yapıldı)
• Dosyalar kayıpsız biçimde, ham sırasıyla aynı adlarla kaydedildi
• Redraw yapılmayan ve SFX bırakılan yerler not edildi

Sonraki adım

Temiz sayfa dizgiciye gider. Dizgicinin işini kolaylaştırmak için onun neye dikkat ettiğini bilmek işine yarar: manga dizgi rehberi font, balon yerleşimi ve SFX dizgisini anlatıyor. Temizlik ile dizginin aynı bölümde paralel nasıl yürüdüğünü görmek için de manga çeviri iş akışı sayfasına bakabilirsin.

FansubPanel'de temizlik ve dizgi, bölümün iş akışında ayrı adımlar olarak takip edilir; dizgici sıranın kendisine ne zaman geldiğini ve temizlikçinin notlarını tek yerde görür. Uzun webtoon parçalarını temizlikten önce birleştirmek istersen ücretsiz webtoon birleştirme ve bölme aracı tarayıcında çalışır, dosyaların hiçbir yere yüklenmez.